تاثیر نرخ بهره در تورم را بطور کامل در این مقاله شرح میدهیم، شرکت آقای وام ارائه کننده انواع وام از جمله وام با ضمانت طلا، وام با سند خودرو، وام آزاد سند ملکی است.
نرخ بهره چیست؟
برای اینکه درک بهتری از تعریف ساده نرخ بهره داشته باشیم، نرخ بهره نرخی است که برای جلوگیری از کاهش ارزش پول پرداختی امروز و آینده، از متقاضی وام دریافت میشود.
برای مثال شما مبلغی را با عنوان وام از بانک دریافت میکنید، بازپرداخت این وام ممکن است سالها طول بکشد، با توجه به نرخ تورم سالیانه، ارزش این پول در طی زمان کاهش مییابد. اگر نرخ بهره وام شما صفر درصد باشد، مبلغ پرداختی به مراتب با ارزش کمتری از مبلغ دریافتی است.
به همین دلیل نرخ بهره با توجه به عوامل مختلفی که تورم هم قسمتی از آن است، تعیین میشود. این نرخ برای مبالغی که افراد به عنوان سپرده نزد بانک سرمایه گذاری میکنند هم وجود دارد.
این سود هزینه سرمایه گذاری شما در بانک است، چون میتوانستید این پول را در بازارهای دیگری از جمله طلا، مسکن یا بورس و … سرمایه گذاری کنید.
اما نرخ بهره به چند زیرمجموعه تقسیم میشود که شناخت آنها هم ضروری است:
نرخ بهره ساده: اندازه نرخ بهره ساده از حاصل ضرب سود روزانه در مبلغ اصلی وام و در تعداد روزهای باقیمانده زمان سررسید محاسبه میشود. نرخ بهره اسمی: نرخ بهره اسمی، نرخی است که بر اساس آن به سپردهها سود تعلق میگیرد. بدون آن که نرخ تورم در آن در نظر گرفته میشود.
نرخ بهره واقعی: نرخ بهره واقعی نرخ بهره اسمی است که تورم هم در آن لحاظ شده است.
نرخ بهره شناور: همانطور که از نام نرخ بهره شناور پیدا است، نرخی است که با تغییر عواملی مثل نرخ بهره تورم، بازار یا بازار سهام، وضعیت اقتصادی و … تغییر پیدا میکند.
چرا کاهش نرخ بهره موجب تورم میشود؟
هدف سیاستگذار این است که با کاهش دستوری نرخ بهره، سرمایه شهروندان هم به سمت تولید سرازیر شود اما این اتفاق در اقتصاد تورمزده ایران اتفاق نمیافتد.
با کاهش نرخ بهره، سرمایه هم به سمت بازارهای مالی کاذبی مثل ارز و طلا سرازیر شده و در ادامه هم سبب تلاطم بازار میشود.
زمانی که اعتماد سرمایه گذار برای سرمایه گذاری بلندمدت جلب نشود، بازی با نرخ بهره بانکی به رشد اقتصادی هم کمکی نمیکند.
رابطه و تاثیر نرخ بهره در تورم چیست؟
پس از تعریف نرخ بهره و انواع آن، در ادامه مطلب رابطه بین نرخ بهره و نرخ تورم را شرح میدهیم. تاثیر نرخ بهره در تورم را در یک نظریه کلاسیک منسوب به اقتصاددان امریکایی ایروینگ فیشر میگوییم.
بر اساس نظر فیشر، و پاسخ به این سوال که نرخ بهره چه تاثیری در تورم دارد؟ باید بگوییم که بین نرخ بهره اسمی و نرخ تورم رابطه مستقیمی وجود دارد. به این معنی که یک واحد افزایش در نرخ تورم برابر است با افزایش یک واحد نرخ بهره اسمی که منجر به ثابت ماندن نرخ بهره واقعی میشود.
درک این موضوع که دلیل کاهش نرخ بهره کاهنده تاثیری بر نرخ تورم ندارد خیلی هم سخت نیست. برای درک این موضوع کافی است به اشکالات استدلال موافق این رابطه توجه کنید.
نرخ بهره در تورم چه تاثیری دارد؟
استدلال افرادی که از سیاست دستور کاهش نرخ بهره بهمنظور کاهش نرخ تورم دفاع میکنند، این است که کاهش نرخ بهره سبب افزایش تولید میشود پس اثری ضد تورم دارد. این استدلال در مقدمات و در نتیجه کلان هم خطا است.
خطای اول این است که با توجه به وضعیت عرضه و تقاضای منابع مالی از بانکهای ایران، کاهش نرخ بهره نه تنها تاثیر مثبتی بر افزایش تولید ندارد، بلکه باعث کم شدم آن هم میشود.
بانکهای ایرانی در نرخ بهرههای۲۰ درصد به بالا هم تا ریال آخر منابع مالی خود را به شرکتهای متقاضی وام میدهند و این موضوع نشان میدهد که حتی با این نرخ هم تقاضای کافی برای سرمایهگذاری صنعتی وجود دارد.
افت نرخ بهره به مقادیر پایینتر صرفا باعث میشود که شرکتهای ضعیفتر هم به صف متقاضیان وام پیوسته و متوسط کیفیت دریافتکنندگان وام کم شود.
با ثابت بودن منابع مالی شانس پایینتر برای موفقیت وامگیرنده نه تنها تولید افزایش نمییابد بلکه باید انتظار کاهش آن را هم داشته باشد.
خطای دوم این است که این سیاست تورم را که یک پدیده پولی و نتیجه تزریق قابل توجه نقدینگی جدید به جامعه است، با رشد چند درصدی تولید صنعتی کنترل میکند.
اگر طی ۲۰ سال گذشته به نرخ رشد اقتصادی دقت کنیم، مشاهده میکنیم که اقتصاد ایران بطور متوسط کمتر از ۵ درصد در سال رشد داشته و سیاستهای دولت در موفقترین سالها این نرخ را حداکثر یک یا دو درصد تغییر میدهد.
زمانی که سیاستهای مالی و پولی دولت در یکسال موجب تزریق نقدینگی ۳۰ تا 50 درصد شود، تفاوت آن با نرخ رشد اقتصاد به صورت تورم ظاهر میشود.
قضاوت در اینباره سخت نیست، برای مشاهده اینکه از زاویه کنترل تورم برای کاهش یک درصد از نرخ تورم آیا کاستن یکدرصد از نقدینگی اضافه راحتتر و عملیتر است یا افزایش یکدرصد رشد اقتصادی.
خطای سوم از اینجا ناشی میشود که بحث نرخ تورم را که یک پدیده مانا در اقتصاد است و به تغییرات سالانه مربوط می شود، با بحث جابهجایی در قیمت تمام شده (در اثر تغییر هزینه تجهیز مالی بنگاهها) خلط میکنند.
تورم پدیدهای است که از رشد پیوسته و سال به سال قیمتها حکایت میکند حال آن که کاهش نرخ بهره (در خوش بینانهترین حالت) باعث یک افت در قیمت تمام شده یکسال شده و اثر آن در همان سال متوقف میشود.
خطای نهایی این امر است که تاثیر کاهش نرخ بهره روی رفتار مصرفی را نادیده میگیرد. کاهش نرخ بهره سبب تشویق مصرف مردم در دوره جاری و افزایش تقاضا و فشار روی بخش عرضه میشود.
اگر اقتصاد پایینتر از ظرفیت خود فعال باشد، این موضوع باعث افزایش تولید میشود و اگر با محدودیت عرضه رو به رو شویم، فشار تقاضا باعث افزایش سطح قیمتها یا نرخ تورم میشود.
انواع نرخ بهره
در ادامه مطلب انواع نرخ بهره را شرح میدهیم:
نرخ بهره ساده
نرخ بهره ساده یا Simple Interest Rate، آسانترین روش برای محاسبه سود دریافتی برای وام است که مبلغ نرخ سود ساده را میتوان از ضرب نرخ سود روزانه در مبلغ اصلی وام در تعداد روزهای باقیمانده تا زمان سررسید، به دست آورد.
نرخ بهره مرکب
برخی از ارائه دهندگان وام برای پرداخت، نرخ سود مرکب Compound Interest Rate را ترجیح میدهند زیرا از این راه، میتوان سود بیشتری را از فرد متقاضی وام دریافت کرد.
سود مرکب بهرهآوری بهره هم نامیده میشود زیرا نرخ سود نه فقط مبلغ اصلی بلکه متعلق به سودهای انباشته شده دورههای قبلی هم میباشد.
درواقع بانک فرض میکند که فرد در انتهای سال اول باید مبلغ اصلی را به همراه نرخ بهره آن سال پرداخت کند.
همچنین در انتهای سال دوم فرد متقاضی وام باید مبلغ اصلی و نرخ سود سال اول به همراه نرخ سود تعلق گرفته بر بهره سال اول را پرداخت کند. سودی که فرد متقاضی وام موظف به پرداخت آن است با مرکب شدن، بیشتر از سود ساده میشود.
سود بانکی ممکن است بصورت ماهانه به مبلغ اصلی و بهرههای ماههای قبلی هم تعلق بگیرد. در چهارچوبهای زمانی کوتاهتر، محاسبه سود ساده و مرکب شبیه به هم است اما با افزایش مدت زمان ارائه وام، اختلاف بین نحوه محاسبه این دو نوع سود بیشتر میشود.
نرخ بهره بین بانکی
نرخ بهره بانکی یا Interbank Rateدر واقع نرخ سود اعمال شده بر وامهای کوتاهمدت بین بانکها است.
نرخ تعلق گرفته به این وامها، به علت کوتاه مدت بودن نرخ یک شبه هم نامیده میشود. بازار وامدهی بین بانکی بازاری است بانکها برای مدت مشخص مبالغی را به یکدیگر قرض میدهند.
اغلب وامهای بینبانکی سررسید یک هفته یا کمتری دارند و حتی ممکن است با سررسید روزانه باشد. این وامها با نرخ سود بین بانکی پرداخت میشوند. بانکها وظیفه دارند که مقداری معین از دارایی نقدی را با عنوان ذخیره اجباری نگهداری کنند تا با مراجعه کاربران زیاد برای برداشت سپرده، اعتبار خود را از دست ندهند.
اگر یک بانک دسترسی به حداقل میزان نقدینگی نداشته باشد، برای تامین کمبود خود اقدام به درخواست قرض در بازار بین بانکی میکند.
از طرفی، برخی از بانکها هم با ذخایر نقدی مازاد خود به سایر بانکهای بازار بین بانکی، وام را با نرخ سود بین بانکی ارائه میکنند. نرخ سود بازار بین بانکی به اندازه شرایط معین وامدهی، در دسترس بودن موجودی پول و نرخ سود رایج بستگی دارد.
بهره اسمی
ناشران اوراق وام در زمان انتشار اوراق نرخی با عنوان نرخ بهره اسمی اعلام میکنند که این بهره سود پرداختی سالانه به صاحب ورق قرضه بصورت نسبتی از ارزش اسمی ورقه وام است. نرخ بهره اسمی از تقسیم پرداخت بهره سالیانه به قیمت اسمی ورق وام به دست میآید.
بهره جاری
اوراق وام منتشر شده معمولاً با قیمتی متفاوت از قیمت اسمی در بازارهای مالی معامله میشوند که قیمت معاملاتی یا قیمتی جاری دارد. بنابراین اگر بهره سالانه را تقسیم بر قیمت جاری ورق قرضه کنیم حاصل تقسیم، نرخ بهره جاری میشود.
نرخ بهره موثر چیست؟
اغلب ناشران اوراق قرضه، بهره مربوط به ورق قرضه را در فواصل زمانی ۳ یا ۶ ماه پرداخت میکنند که این موضوع، فرصتی را برای سرمایهگذار پدید میآورد که بهره دریافتی را دوباره سرمایهگذاری کرده و بازده خود را افزایش دهد. نرخ بهره سرمایهگذار در این صورت متفاوت از نرخ بهره اعلامشده میشود.
بهره شناور
نرخ بهرهای که با تغییر عواملی مثل نرخ بهره بازار، شاخص بازار سهام، نرخ تورم و … تغییر میکند. این نرخ را نرخ بهره متغیر یا قابل تنظیم نامیده میشود.
بهره ثابت
نرخ بهره ثابت، نقطه مقابل نرخ بهره شناور است که در آن نرخ بهره بدهی در مدت زمان توافق شده ثابت است.
محاسبه انواع نرخ بهره
برای محاسبه نرخ بهره باید به فرمولهای آن آشنا باشیم.
بهره ساده
نرخ سود سالانه حساب شما بر اساس میزان مبلغ سپرده گذاری شما در حساب بانکیتان محاسبه میشود.
بهره مرکب
در این حالت علاوه بر نرخ بهره سرمایه اصلی، سود متعلق به نرخ بهره هم به مبلغ کل اضافه میشود. شاید در ابتدای امر، این افزایش بزرگ نباشد، اما در بلندمدت و برای مبالغ سنگین، روش مرکب راهی بسیار مؤثر برای کسب سود بیشتر است.
هدف از کاهش نرخ بهره چیست؟
برای مبارزه با رکود اقتصادی، ممکن است بانکها نرخ بهره را کاهش دهند، عرضه پول افزایش یافته و تقاضا برای برای وام کمتر میشود. در یک اقتصاد با نرخ بهره پایین، مردم به سرمایه گذاری با درآمد مازاد درآمد خود روی میآورند.
زیرا نسبت به سرمایه گذاریهای دیگر سودی کمتر از نرخ سود پس انداز خود دریافت میکنند. در این شرایط بازار سهام رونق میگیرد زیرا سرمایه گذاران ترجیح میدهند پول خود را در محلی که سود بیشتری دارد، قرار دهند.
هدف از افزایش نرخ بهره چیست؟
در شرح موضوع تاثیر نرخ بهره در تورم، برای مبارزه با تورم بسیار بانکها ممکن است نرخ بهره افزایش یابد، در این شرایط عرضه پول کم شده و تقاضا برای وام بیشتر میشود. در یک اقتصاد با نرخ بهره بالا، مردم به پس انداز سرمایه خود روی میآورند.
زیرا نسبت به سرمایه گذاریهای دیگر سودی بیشتر از نرخ سود پس انداز خود دریافت میکنند. در این شرایط بازار سهام آسیب میبیند زیرا سرمایه گذاران ترجیح میدهند پول خود را در محلی قرار دهند که ریسک کمتری داشته باشد.
سوالات متداول تاثیر نرخ بهره در تورم
سوالات متداول موضوع تاثیر نرخ بهره در تورم را در ادامه شرح میدهیم.
- نرخ بهره چیست؟
نرخ بهره هزینهای است که در ازای دریافت وام پرداخت میکنید. نرخ بهره درواقع درصدی از کل مبلغ وام است.
- راههای محاسبه نرخ بهره چیست؟
نرخ بهره به دو صورت محاسبه میشود که میتواند دو دسته نرخ بهره ساده و نرخ بهره مرکب باشد.
- نرخ بهره چه اهمیتی دارد؟
شرایط اقتصادی کشور را میتوان با کمک افزایش یا کاهش در نرخ بهره، تورم و میزان نقدینگی داخل یک کشور کنترل کرده و به سمت بازارهای هدف هدایت کرد.
- عوامل تاثیرگذار در نرخ بهره کدام است؟
بطور کلی میتوان گفت که سه عامل در نرخ بهره موثر هستند.
- ارزش زمانی یکی از عوامل مهم تاثیرگذار بر نرخ بهره است.
- از عوامل دیگری که میتوان به ریسک سرمایهگذاری اشاره کرد که هرچه بیشتر باشد بازدهی سرمایهگذاری هم به تبع آن بیشتر میشود.
- سومین عامل نیز مدت زمان سرمایهگذاری است که هرچه طولانیتر باشد نرخ بهره هم بالاتر میشود.
